Kampüste Özgür Adımlar: Üniversitede Akademik ve Sosyal Bağımsızlık

Lise yıllarının korunaklı, sınırları belli ve genellikle ailenin sıkı gözetimi altındaki dünyasından çıkıp, bir üniversite kampüsüne adım atmak her genç için sarsıcıdır. Ancak görme engelli bir genç için bu geçiş, sadece bir okul değişikliği değil; ebeveynin gölgesinden çıkıp kendi hayatını tecrübe ettiği ve bağımsızlığını kazandığı bir alan yaratır. Artık sabahları kıyafetini seçecek, ders programını takip edecek ve sınıfta nereye oturacağına karar verecek tek bir kişi kendisidir. Yıllarca üzerine titrenen bir çocuğun yetişkinliğe geçtiği bu dönemde kaygıya kapılması son derece normaldir. Ancak uygun yönlendirmelerin sağlanması ile bu süreç bağımsız bir birey olma yolundaki önemli bir adımdır.

Akademik Bağımsızlık

İlköğretim ve lise yıllarında Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) toplantılarına katılan, okul idaresiyle görüşen ve öğretmenlere durumu açıklayan taraf genellikle ebeveynlerdir. Üniversiteye geçildiğinde ise bu savunuculuk (self-advocacy) rolü öğrencinin üstlenmesi gereken bir sorumluluktur. Literatür, yükseköğretime geçişte başarının anahtarının öğrencinin kendi ihtiyacını akademisyene ve sisteme doğru ifade edebilmesi olduğunu açıkça vurgular (Getzel & Thoma, 2008) (Garrison-Wade, 2012). Bu ihtiyacın öğrencinin kendisi tarafından ifade edilmesi, onun mezun olduktan sonraki yaşamı için de önemli bir kazanımdır.

Vizeleri için okutman/yazman talep etmek, ders materyallerinin erişilebilir formatta (PDF veya Word) önceden gönderilmesini hocasından bizzat istemek ya da kampüsteki Engelli Öğrenci Birimi ile koordineli çalışmak artık gencin kendi inisiyatifindedir (Körüz Biz, tarih yok). Gençler kampüs içerisinde fırsat eşitliği ilkesini zedeleyen her türlü davranış ve durum konusunda bilgi verebilir, ne yapmaları gerektiğini sorabilir, yaşanan pürüzlerin giderilmesi için aracılık edilmesini isteyebilir (Körüz Biz, tarih yok).  Öğrencinin, hocalarıyla derslerde tanışıp kendi durumundan net bir şekilde bahsetmesi gerekmektedir. Derslerde görsel ögeler olduğunda hocalarından kapsayıcı çözümler bulmasını veya mevcut çözümleri uygulamak konusunda destek olmasını istemek akademik alanda yaşayabilecekleri sorunları azaltacaktır (Körüz Biz, tarih yok).

Kampüste İz Bırakmak

Üniversite sadece sınav dönemleri ve kütüphaneden ibaret bir kurum değildir. Gerçek sosyal bağımsızlık, o kampüsün kültürüne entegre olmakla, hatta o kültürü yönlendirmekle başlar. Bir kafede arkadaş gruplarına dahil olmak elbette önemlidir, ancak asıl güçlü özgüven inşası üretkenlikle gelir.

Öğrenci kulüplerinde aktif görev almak, örneğin bir halkla ilişkiler komitesine girip kampüs çapında geniş katılımlı seminerler, zirveler veya paneller organize etmek, görme engelli bir gencin “yardım edilen” rolünden çıkıp “yöneten ve üreten” rolüne geçişini simgeler. Kendi organize ettiği bir etkinlikte konuşmacıları ağırlayan, kriz yöneten ve insanları bir araya getiren bir genç, topluma ve akranlarına en güçlü “Ben buradayım ve bu sahneyi ben yönetiyorum” mesajını verir. Liderlik rolleri üstlenmek, dışlanma korkusunu yenme konusunda da oldukça etkilidir.

Yurt Hayatı ve Mekansal Özgürlük

Aile evinden ayrılıp yurda yerleşmek, yıllarca çalışılan bağımsız hareket ve günlük yaşam becerilerinin (ADL) gerçek anlamda sınanabildiği yerdir. Çamaşır makinesinin dokunmatik tuşlarını ezberlemek, devasa ve gürültülü yemekhanede tepsiyi masaya taşımak veya kampüs ring araçlarının güzergahlarını teknolojik navigasyon uygulamalarıyla takip etmek gibi günlük yaşam becerileri sürekli olarak kullanılmaya başlanır.

Ailelerin bu noktada yapabileceği en büyük iyilik, sağlam bir duygusal destek ağı kurmak ama sürece fiziksel olarak müdahale etmemektir. Çamaşırların ilk haftalarda renklilere karışması veya öğrencinin kampüste bazen kaybolup yolunu sorarak bulması gibi küçük krizler öğrenme ve alışma sürecinin bir parçasıdır.

Sonuç

Üniversite kampüsü, öğrencinin hayatı deneyimleyebileceği yegane alandır. Görme engelli bir gencin o kampüste bastonuyla, rehber köpeğiyle veya ekran okuyucusuyla özgürce atacağı her adım, mezuniyet sonrası iş hayatına ve toplumsal yaşama katılımını kolaylaştıracaktır. Ebeveynlere düşen, çocuklarının arkasında durup onları bu süreçte doğru yönlendirmektir. Böylece çocuklarının bağımsız bir birey olma yolunda ilerlemelerine en önemli desteği sağlamış olurlar.

Sözsüz İletişimi Öğrenmek: Jestler, Mimikler ve Yüzü Dönerek Konuşmak ile ilgili yazımızı buradan okuyabilirsiniz: https://parilti.org.tr/sozsuz-iletisimi-ogrenmek/

Kaynakça

Garrison-Wade, D. F. (2012). LISTENING TO THEIR VOICES: FACTORS THAT INHIBIT OR ENHANCE POSTSECONDARY OUTCOMES FOR STUDENTS’ WITH DISABILITIES . INTERNATIONAL JOURNAL OF SPECIAL EDUCATION .

Getzel, E., & Thoma, C. (2008). Experiences of College Students With Disabilities and the Importance of Self-Determination in Higher Education Settings. Career Development for Exceptional Individuals.

Körüz Biz. (tarih yok). Üniversite. Körüz Biz: https://koruz.biz/?page=gis&ptype=0&mainID=AM6PcMAO&subID=AM69A5eO adresinden alındı